Referenda zijn geen middel tegen populisme

images swiss

Referenda zijn in opmars. Zelfs in Nederland – een polderland waar voorstellen tot invoering van een nationale referendumwet voorheen altijd verwaterden – groeit het politieke draagvlak. Nederland moet Zwitserland navolgen, zegt de gerenommeerde politicoloog Hans-Peter Kriesi in een interview in de NRC. ( NRC 9 juli 2016) Ik ken het werk van Kriesi goed en heb er veel waardering voor, maar dit opgewekte pleidooi voor volksinitiatieven en bindende referenda rammelt en is ondoordacht.

Het belangrijkste argument van Kriesi voor navolging van het Zwitserse model is dat de Zwitserse referenda het politiek vertrouwen vergroten.  Dit cruciale argument stoelt niet op empirische bewijs en is ongeloofwaardig.  Zeker, in Zwitserland is het politieke vertrouwen van kiezers hoog, maar is dat omdat de Zwitsers zo vaak naar de stembus mogen om zich uit te spreken via een referendum? Het politieke vertrouwen is in Nederland en in de Scandinavische landen minstens zo hoog als in Zwitserland en dat zijn landen waar weinig referenda gehouden worden. Om het politiek vertrouwen op Zwitsers peil te brengen heeft Nederland dus echt geen referendum nodig.  Landen die op Zwitserland lijken wat betreft referenda, zoals Italië en de VS, hebben daarentegen een uitermate laag politiek vertrouwen. Kortom, het is heel onwaarschijnlijk dat door invoering van referenda het politiek vertrouwen groter wordt.